System dozoru elektronicznego – kto i kiedy może z niego skorzystać?

Stan prawny na: 28 września 2026 r. Zasady opisuje rozdział VIIa Kodeksu karnego wykonawczego „System dozoru elektronicznego” (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 911).

Co do zasady skazany odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym. W określonych warunkach i przypadkach możliwe jest odbycie tej samej kary poza zakładem karnym, w warunkach domowych.

Odbycie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym umożliwia dozór elektroniczny. „System dozoru elektronicznego” to z kolei określenie obejmujące regulacje prawne dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności poprzez dozór elektroniczny. Regulacje te znajdują się w Kodeksie karnym wykonawczym.

Odbycie kary pozbawienia wolności w warunkach dozoru elektronicznego polega na kontroli zachowania skazanego tj. przebywania przez skazanego w określonych dniach tygodnia i godzinach we wskazanym miejscu, przy użyciu środków technicznych. 

W systemie dozoru elektronicznego możliwe jest również wykonanie środków karnych i zabezpieczających. Wówczas kontroli podlegać może bieżące miejsce przebywania skazanego lub zachowanie przez skazanego określonej odległości od wskazanej przez sąd osoby.

Kara pozbawienia wolności może być odbywana w warunkach dozoru elektronicznego wówczas, gdy pozwalają na to warunki techniczne, którymi dysponują organy wymiaru sprawiedliwości na danym obszarze. Chodzi tu w szczególności o liczbę oraz zasięg dostępnych nadajników i rejestratorów oraz możliwości organizacyjne ich obsługi.

O wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego skazany może ubiegać się tylko w określonych warunkach. 

Przede wszystkim orzeczona wobec skazanego kara pozbawienia wolności nie może przekraczać roku i sześciu miesięcy. O odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego może ubiegać się także skazany, wobec którego orzeczono karę pozbawienia wolności niższą niż 3 lata, jeżeli do odbycia w zakładzie karnym pozostało mu nie więcej niż 6 miesięcy tej kary (art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.). Z dozoru nie może jednak skorzystać skazany, wobec którego zachodzą warunki określone w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego, czyli m.in. sprawca działający w warunkach wielokrotnej recydywy, sprawca, który uczynił sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu, albo sprawca działający w zorganizowanej grupie przestępczej. Sama wcześniejsza karalność, w tym recydywa z art. 64 § 1 k.k., nie wyłącza dozoru z mocy ustawy — sąd może ją jednak uwzględnić, oceniając, czy odbycie kary w tym systemie pozwoli osiągnąć jej cele (art. 43la § 1 pkt 2 k.k.w.).

Jednocześnie, zastosowanie dozoru elektronicznego nie może odbywać się ze szkodą dla osiągnięcia celów kary, muszą pozwalać na to warunki techniczne, a skazany musi posiadać określone miejsce stałego pobytu. Jeżeli skazany zamieszkuje wspólnie z osobami pełnoletnimi, potrzebna jest również ich uprzednia pisemna zgoda (art. 43la § 1 pkt 4 w zw. z art. 43h § 3 k.k.w.). Sąd może jednak udzielić zezwolenia mimo braku takiej zgody, jeżeli wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego w sposób oczywisty nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla osoby, która zgody nie wyraziła, i narusza jej prywatność jedynie w nieznacznym stopniu (art. 43la § 4 k.k.w.).

Brak jest określonego katalogu przestępstw, za których popełnienie kara może być wykonywana w ramach dozoru elektronicznego. Istotne jest to, by orzeczona kara nie przekraczała roku i sześciu miesięcy albo — przy karze niższej niż 3 lata — by do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy, a także by wobec skazanego nie zachodziły warunki określone w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego (art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.).

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego może złożyć sam skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego (art. 43lc k.k.w.). Wniosek musi być złożony na piśmie i zawierać uzasadnienie wskazujące okoliczności z art. 43la § 1–4 k.k.w. (art. 43ld § 1 i 2 k.k.w.). W przygotowaniu wniosku może pomóc adwokat wyspecjalizowany w sprawach karnych.

Do pisemnego wniosku z uzasadnieniem należy załączyć pisemną zgodę pełnoletnich osób zamieszkujących wspólnie ze skazanym na odbycie przez niego kary w systemie dozoru elektronicznego, obejmującą także umożliwienie czynności kontrolnych podmiotowi dozorującemu (art. 43ld § 3 w zw. z art. 43h § 3 k.k.w.). Jeżeli wniosek składa dyrektor zakładu karnego, zgodę uzyskuje sąd penitencjarny.

Czas na rozpatrzenie wniosku przez sąd wynosi 30 dni od dnia jego wpływu (art. 43ld § 4 k.k.w.).

Podstawową i niewątpliwą zaletą dozoru elektronicznego jest umożliwienie skazanemu odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, a zatem bez rozłąki z rodziną i utraty możliwości zarobkowania. 

Z drugiej strony, dozór elektroniczny polega na urządzeniach technicznych, które mogą ulegać awariom, a także mogą zbierać dane o skazanym, które w niektórych wypadkach mogą naruszać jego prywatność.

W razie naruszenia przez skazanego w czasie dozoru porządku prawnego lub uchylenia się od nałożonych w związku z dozorem obowiązków sąd penitencjarny obligatoryjnie uchyla zezwolenie na odbycie przez skazanego kary pozbawienia wolności w ramach systemu dozoru elektronicznego (art. 43zaa § 1 pkt 2 k.k.w.). W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, sąd może odstąpić od uchylenia zezwolenia (art. 43zaa § 2 k.k.w.).

Zazwyczaj w systemie dozoru elektronicznego skazany odbywa całą orzeczoną karę pozbawienia wolności, o ile nie zajdą przesłanki powodujące jego uchylenie.